Καρόσι*

 

“If the spell won’t kill you, your ego does” Kovacs

Η Σχολή Χόγκουαρτς του Χάρι Πότερ, το Εργοστάσιο Σοκολάτας του Γουίλι Γουόνκα, η Συννεφούπολη του Πολέμου των Άστρων, το Ρίβεντελ του Άρχοντα των Δαχτυλιδιών, ο Χριστουγεννότοπος της Βικ Μακουήν… Μυστηριώδεις, ερμητικοί σχεδόν «ενδότοποι» γεμίζουν τις σελίδες τόσων και τόσων παραμυθιών της παιδικής μας –και όχι μόνο- ηλικίας. Ζητάς τη χάρη και αυτή γίνεται!

Αρκεί να το έχεις πραγματική ανάγκη. Μόνη προϋπόθεση.

Όταν όμως τα μάγια λυθούν και χάσεις για λίγο ή πολύ τον δρόμο για αυτούς τους ενδότοπους, πάει να πει πως μεγάλωσες. Το καταλαβαίνεις  ξαφνικά όταν συνειδητοποιείς πως αντί για τα φωτάκια στο χριστουγεννιάτικο δέντρο κοιτάζεις εδώ και ώρα την αντανάκλασή τους στο τζάμι.

Και τότε ψάχνεις για να βρεις καινούριο καταφύγιο, καινούριο μαγικό.

Τις μισές φορές η έκρηξη συντελείται μέσα σου και τις άλλες μισές από έξω προς τα μέσα, μια ενδόρρηξη. Σε κάθε περίπτωση , όσο αμήχανος κι αν νιώθεις . το θέαμα είναι εντυπωσιακό, όπως κάθε φορά που διασταυρώνονται το υπέροχο με το αναπόφευκτο. Μια γλυκιά αγωνία.

Και όταν τα βεγγαλικά ξεθωριάσουν, μένουν οι σιωπές. Αυτές που χτίζεις εσύ και που τις ακούς μόνο εσύ για να ακούσεις έπειτα και ό,τι στ’αλήθεια ακούγεται. Ένας καινούριος ενδότοπος σπλαχνικός αρχίζει και παίρνει μορφή. Και παίρνει και ονόματα της μόδας, Διαλογισμός, γιόγκα, μέθοδος Feldenkreis και vipassana, shamatha  (για προχωρημένους λύτες). Ενδότοποι πιο παλιοί και πιο παγκόσμιοι αν κάνεις την αναδρομή προς τα πίσω και από αυτούς  του  Άντερσεν ή των αδελφών Γκριμ.

Και τότε τα παραμύθια ενηλικιώνονται και φοράνε ψηλά τακούνια. Και μαζί τους ψηλώνεις κι εσύ.

Σοφία Κάσση

*Ο ιαπωνικός όρος καρόσι αποδίδει τον διεθνή όρο burnout (=σύνδρομο επαγγελματικής εξουθένωσης). Στο παρόν κείμενο χρησιμοποιείται υπό την ευρεία έννοια της ψυχικής κόπωσης. 

«Σκέψη για τη σκέψη»

Το άτομο δεν περιορίζεται μόνο στο να παρατηρεί, να αξιολογεί και να τροποποιεί τη συμπεριφορά του. Διαθέτει επίσης την εκπληκτική ιδιότητα να παρατηρεί, να αξιολογεί και να τροποποιεί την ίδια του τη γνωσιακή λειτουργία. Πρόκειται για τη λεγόμενη μεταγνωσιακή ικανότητα, την ικανότητα να στοχάζεται πάνω στις γνωστικές του διαδικασίες, να κατανοεί και να επεξεργάζεται τις διαδικασίες της σκέψης του.

Τον όρο µεταγνώση (metacognition) ή διαφορετικά «σκέψη για τη σκέψη» καθιέρωσε η Γνωστική Ψυχολογία. Πρόκειται για τη συνειδητοποίηση την οποία εκ των υστέρων (-μετά-) αποκτά το άτομο για τη γνώση που κατέχει, τις διαδικασίες που χρησιμοποίησε προκειμένου να την αποκτήσει και τα αποτελέσματα τους. Με άλλα λόγια είναι η ενημερότητα που έχουμε για τους γνωστικούς μας μηχανισμούς και το πώς αυτοί λειτουργούν.

Το άτοµο πρέπει να είναι σε θέση να γνωρίζει ποια είναι η υπάρχουσα γνώση του, αν αυτή επαρκεί για να αντιµετωπίσει μια συγκεκριµένη προβληµατική κατάσταση, αν πρέπει να γίνουν αναπροσαρµογές, ποιος στρατηγικός σχεδιασµός απαιτείται για τη λύση του προβλήµατος και αν η σειρά των ενεργειών επίλυσης οδηγεί στο ζητούµενο αποτέλεσµα. Γνωρίζοντας πώς λειτουργεί η γνωστική του «µηχανή», µπορεί κανείς να προγραµµατίζει, να προβλέπει, να κατευθύνει και να αξιολογεί τις σκέψεις του.

Η γνώση που αποκτάται µέσα από τη µεταγνωστική διαδικασία ονοµάζεται µεταγνωστική γνώση (metacognition knowledge) και προϋποθέτει αναλογισμό πάνω στο περιεχόμενο της ήδη αποκτηθείσας εμπειρίας και της μνήμης. Οι μεταγνωστικές εμπειρίες αναφέρονται σε ο,τιδήποτε βιώνει (συναισθηματικά ή γνωστικά) το άτομο κατά τη διάρκεια της γνωστικής επεξεργασίας-ενασχόλησης.  Οι άλλες µορφές, οι μεταγνωστικές δεξιότητες, αναφέρονται στη γνώση των στόχων και των στρατηγικών και αφορούν την ενηµερότητα για τον αντικειµενικό σκοπό της γνωστικής δράσης, καθώς και των διαδικασιών που χρησιµοποιούνται για την επίτευξη του στόχου αυτού.

Η µεταγνώση, λοιπόν, κινείται σε ένα επίπεδο ανώτερο της βασικής λειτουργίας επεξεργασίας των πληροφοριών και των αυτοµάτων διεργασιών, γιατί προϋποθέτει ενηµερότητα για τις προηγούµενες γνωστικές μας καταστάσεις.

Ελένη Χρα

Froglessness

«Μνήμη σημαίνει να συγκρατείς. Εγώ δεν κράτησα ποτέ κανέναν»

Eric Fottorino

Ενας κυκλος, μια κουκιδα και αναμεσα τους ενας  χωρος κενος. Με τι  θα τον γεμισεις; Aραγε πρεπει; Κι αν παραμεινει κενος; Η κουκιδα θα μεινει μονη και δεν θα συναντηθει ποτε ξανα με τον κυκλο που την περιβαλλει; Κι αν μεινει μονη, τοτε τι; Θα αναγκαστει να βυθιστει στον απαλο της κοσμο; Έναν κοσμο λεξεις και εικονες; Λεξεις αλλων και εικονες άλλων ;

Μια νέα παθολογία. "Η ασθένεια του χρόνου".Ένα είδος εθισμού στην αδρεναλίνη που μόνο η ταχύτητα μπορεί να προσφέρει.

 Όπως στο σύνδρομο Korsakoff, που αναφέρεται σε μια γενικευμένη διαταραχή της μνήμης όπου ο ασθενής βρίσκεται σε πλήρη σύγχυση, την οποία αποπειράται να αντισταθμίσει μέσω της επινόησης νέων, αλλά ψευδών αναμνήσεων, στη νέα αυτή ασθένεια του χρόνου, ο ασθενής παρουσιάζει παρόμοια συμπτώματα ελλειμματικής προσοχής και αποπροσανατολισμού στο χώρο και στο χρόνοž με μια ειδοποιό ωστόσο διαφορά: η διαταραχή εντοπίζεται στο εδώ και τώρα και όχι στον παρελθόντα χρόνο. Ο ασθενής αδυνατεί να ζήσει στο παρόν και «επιβιώνει» σε αυτό κάνοντας σχέδια για το μέλλον, ονειροπολώντας ή απλώς περνώντας μέσα από αυτό χωρίς να αφήνει ίχνη.

Κι οταν η κουκιδα ψαξει να βρει δικες της λεξεις και δικες της εικονες, νιώθει αδύναμη. Η κουκιδα δεν μπορει μονη της στιγμη.Ετσι τουλαχιστον πιστευει. Ωσπου

Σαν πανωφορι φερνει τα μεσα εξω και η κουκιδα γινεται ο εξω κυκλος που μεσα του κουβαλαει εναν αλλο πιο μικρο. Που παει οπου παει κι αυτή και μεγαλωνει μονο αν αυτη τον «ταϊσει». Μα οταν τον «ταϊσει», παραξενο ποσο μεγαλος μπορει να γινει!Και τοτε η κουκιδα εχει καποιον να φροντιζει. Δεν περιμενει πια τον εξω κυκλο να φροντισει εκεινη.Ειναι εκεινη ο εξω κυκλος.

Froglessness. Το αντίδοτο γι’αυτή τη νέα ασθένεια. Η έννοια της froglessness μας καλεί σε παύση. Έτσι απλά.  Σε παύση ενδοσκόπησης και επανεκκίνησης. Η έννοια της froglessness μοιάζει με το καλοκαίρι. Ο βάτραχος μέσα μας, που βρισκεται σε αέναη κίνηση, τώρα μπορεί να ξεκουραστεί.

Τα καλοκαιρια μαθαινουμε να παιζουμε αλλιως. Καθως αυτά  πλησιαζουν, οι βαλιτσες αδειαζουν. Τα καλοκαιρια είναι χρονος σκετος. Αυτοσχεδιασμος. Η κουκιδα στην αρχη στη μεση και ο κυκλος απεξω . Και η αποσταση αναμεσα. Σκυβεις στη βαλιτσα για να βρεις υλικα να αυτοσχεδιασεις και με αγωνια διαπιστωνεις πως είναι αδεια.

Και η κουκιδα υστερα γινεται ο κυκλος και ο κυκλος κουκιδα... και η αποσταση αναμεσα ειναι ησυχια και ενεργεια και σκεψη και μη σκεψη και επαναπροσδιορισμοι. Σαν να κρατας εναν καθρεφτη και παρατηρεις οσα πριν περνουσαν απαρατηρητα. Σα να σκεφτεσαι τη μπουκια σου οσο την μασας. Ποσο συχνα συνεβαινε αυτο πριν; Για σκεψου (αν εχεις χρονο να σκεφτεις…)

Σαν τους αζτεκους που για να κρατουν τον ηλιο ευχαριστημενο θυσιαζαν χιλιαδες ζωες ωστε το κοκκινο από το αιμα τους να γινει το κιτρινο της ευλογιας του, ετσι και οι παύσεις θυσιαζουν τους κυκλους τους εξω στον μεσα κυκλο που ολοενα δυναμωνει.

Και τότε είναι στην αποκλειστική ευθύνη του (πρώην) ασθενή- βατράχου να κάνει τη σωστή στίξη του χρόνου του…

Σοφία Κάσση

Πόσο καλός ακροατής είσαι;

Έχει τύχει ποτέ να αισθανθείς ότι ο φίλος σου δεν ανταποκρίνεται ουσιαστικά όταν του μιλάς για κάτι που σε απασχολεί έντονα; Ή σου έχει συμβεί ποτέ να βρίσκεσαι εσύ στην αντίστοιχη θέση και να αναρωτιέσαι κατά πόσο ήσουν βοηθητικός για τον φίλο σου; Νομίζω ότι όλοι μας λίγο πολύ έχουμε βρεθεί και στις δύο θέσεις.

Για να είναι όσο το δυνατό πιο αποτελεσματική η αλληλεπίδραση μεταξύ δύο ανθρώπων χρειάζεται απαραίτητα να υπάρχει αυτό που ονομάζουμε Ενεργητική ακρόαση. Πρόκειται  για μια από τις πιο ουσιαστικές δεξιότητες επικοινωνίας η οποία στηρίζεται στην ικανότητα για προσεκτική παρακολούθηση των όσων λέει ο συνομιλητής μας (λεκτικό περιεχόμενο) αλλά και των όσων δεν λέει (υποβόσκοντα συναισθήματα) και στην ικανότητα αντανάκλασης αυτών πίσω σε εκείνον  για να ελεγχθεί το κατά πόσο τα έχουμε κατανοήσει σωστά.

Σαφώς πρόκειται για μια πιο ουσιαστική διαδικασία από το να επαναλαμβάνουμε απλά αυτά που έχουμε ακούσει. Η ενεργητική ακρόαση απαιτεί την προσπάθεια κατανόησης του άλλου μέσα από την ενσυναισθητική διαδικασία, από την προσπάθεια δηλαδή να μπούμε για λίγο στη θέση του άλλου. Με αυτόν τον τρόπο θα αντλήσουμε περισσότερες πληροφορίες, θα μάθουμε περισσότερα και θα κάνουμε λιγότερα λάθη στην επικοινωνία μας.

Τι μας κάνει όμως καλούς ακροατές;

1.      Η βλεμματική επαφή. Χρησιμοποιείστε αυτό που βλέπουν τα μάτια σας για να βοηθήσετε αυτό που ακούν τα αυτιά σας. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να παρατηρείτε προσεχτικά τα μη λεκτικά μηνύματα που στέλνει ο συνομιλητής σας μέσα από τις εκφράσεις του και τη στάση του σώματος του. Συγχρόνως μέσα από τη δική σας μη λεκτική επαφή (χαμόγελο, ελαφρύ κούνημα του κεφαλιού, ελαφριά κλίση του σώματος προς τα εμπρός) τον ενθαρρύνετε να μιλήσει με περισσότερες λεπτομέρειες.
2.     Ο έλεγχος των συναισθημάτων του συνομιλητή σας. Στο σημείο αυτό μπορεί να γίνουν πολλές παρεξηγήσεις πιστεύοντας ότι έχετε καταλάβει πώς νιώθει ο απέναντι σας αλλά τελικά να έχετε κάνει λάθος. Μη διστάσετε λοιπόν να καθρεφτίσετε στον άλλον το συναίσθημα που εσείς πιστεύετε ότι έχει χρησιμοποιώντας ανάλογες εκφράσεις όπως για παράδειγμα «Μου φαίνεται ότι είσαι λίγο αγχωμένος. Είναι έτσι; Αν όχι βοήθησε με να καταλάβω πως αισθάνεσαι» 
3.         Η χρήση ανοιχτών ερωτήσεων. Με αυτόν τον τρόπο δίνεται η ευκαιρία στο άλλο άτομο να εξηγήσει περισσότερο αυτό που λέει δίνοντας περισσότερες πληροφορίες. Μπορούμε για παράδειγμα να κάνουμε την εξής ερώτηση «Μπορείς να μου μιλήσεις περισσότερο γι αυτό;». Παράλληλα ενθαρρύνετε τον συνομιλητή σας να συνεχίζει να εκφράζεται, χρησιμοποιώντας εκφράσεις που δείχνουν ότι ακούτε και περιμένετε να ακούσετε περισσότερα. Ενδεικτικές  λέξεις είναι «ναι», «μάλιστα», «καταλαβαίνω»
4.      Η αντανάκλαση του νοήματος όσων έχετε ακούσει. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να είστε σε θέση να επαναλαμβάνετε με δικά σας λόγια ό,τι έχετε ακούσει ελέγχοντας τα και δείχνοντας την απαραίτητη κατανόηση.

Η σωστή επικοινωνία είναι λοιπόν μια δυναμική διαδικασία  η οποία προϋποθέτει όχι μόνο όσα λέμε ότι εννοούμε αλλά και όσα έχουμε ακούσει και κατανοήσει.

Επιχειρήστε την! 

                                                                                                     Ελένη Χρα